Nói lại cho nghe


La reformulation (Phỏng dịch từ Metaphore, tác giả Olivier Lockert, trang 72 - 75).


Nói lại cho người ta nghe điều người ta vừa nói cho mình nghe, chuẩn đến từng từ một, bằng đúng cái giọng mà câu đó vừa được nói ra, với tốc độ đúng như vậy, hướng phát thanh cũng không sai, thậm chí với cùng chất giọng địa phương của người ta, nếu có thể. Thế đấy, bạn hiểu rõ rồi nhé, đây là một việc không dễ dàng chút nào. Đánh giá cho đúng thì đây là một cách rất hiệu quả mà ta có thể sử dụng để « đồng bộ » mình với người mà ta đang trò chuyện. Ta không chỉ cho người ấy nghe lại lời chính mình như tiếng vọng, mà người ấy sẽ thực sự cảm nhận rằng « Ồ, người này hiểu tôi ». - Tôi thấy trong lòng có một khoảng trống mênh mông. - Vậy à, một khoảng trống mênh mông! - Đúng vậy, một khoảng trống mênh mông. Viết ra thì nghe có vẻ đơn giản đến ngớ ngẩn, nhưng trong thực tế thì thường là sau khi người ấy lặp lại câu thứ ba « - Đúng vậy, một khoảng trống mênh mông. », họ thường nhìn nhà trị liệu bằng ánh mắt ngạc nhiên pha lẫn cảm kích. Có thể đấy là lần đầu tiên họ gặp được ai đó nói y hệt lời họ nói, ai đó hiểu được thực sự họ cảm thấy gì! Nếu sự việc chỉ cần khác đi một chút, nhà trị liệu đã cố diễn giải đôi chút để tránh đơn thuần lặp lại, hiệu quả đạt được có thể khác đấy, thậm chí đôi khi còn khiến người kia cảm thấy bị mếch lòng: - Tôi nghĩ rằng làm người thì phải biết nhìn xa. - Đúng vậy, anh thích nhìn bức tranh toàn cảnh của vấn đề. - Không (cáu lên), tôi nói là phải nhìn xa cơ. Thường thì ta và họ cùng nói về một thứ thôi, chỉ có điều là dùng từ khác nhau. Chỉ cọ xát bấy nhiêu là đã đủ kích thích những con người nhạy cảm rồi, khiến họ lại thấy một lần nữa không gặp được người hiểu mình. Cả cuộc đời này đâu đâu cũng thế rồi, và họ đã cất công đi gặp nhà tâm lý cơ mà! Nhà tâm lý phải khác chứ! Khi làm chuyện lặp lại lời của thân chủ như thế, bạn « đồng bộ » mình với người đối thoại, khiến người này cảm thấy thực sự được thấu hiểu... ngay cả khi bạn thực tình không hiểu gì ráo. Và điều đó không quan trọng lắm đâu, bạn yên tâm. Chẳng hạn như nếu bạn tiếp chuyện một nhà khoa học, người này sẽ vui vì mình thì thoải mái nói loại ngôn ngữ chen chuyên môn mà mình muốn, thế mà vẫn có ai đó ngồi trước mặt, lắng nghe, gật gù và thỉnh thoảng lặp lại lời họ. Dĩ nhiên làm sao bạn có thể hiểu biết như một nhà khoa học đã học hành chuyên sâu biết mấy, người ấy chắc chắn biết điều này và chẳng trông đợi gì quá cao đâu, bạn yên tâm. - Tôi mất kiểm soát cuộc đời mình, và tôi sợ một kiểu apoptose, anh hiểu không? - Anh sợ apoptose, vì đã thấy đời mình mất kiểm soát... - Đúng vậy đấy. Cho nên tôi phải nhanh chóng chộp lại bánh lái cuộc đời mình. - Đúng, không thể khác được. Bạn có thể chẳng hiểu từ chuyên môn kỳ lạ kia là gì, nhưng người đó thì chắc chắn biết. Tinh thần họ sẽ từ từ hướng về giải pháp, một giải pháp cực quan trọng đối với họ mà, nói cho cùng, có là gì thì liên quan gì đến bạn đâu. Và bởi vì bạn lúc nào cũng hỗ trợ một cách ẩn dụ và biểu tượng thế thôi, vô thức của người ấy sẽ « tự điền vào chỗ trống » bằng những điều thích hợp. Bạn không cần biết biết cụ thể vô thức người ấy đã làm gì, người ấy có khi cũng không cần biết. Thật là tiện, phải không? Dĩ nhiên, nếu cần thêm thông tin để hỗ trợ thêm hiệu quả, bạn cũng có thể xoay chuyển tình thế bằng cách chộp lấy các từ khoá, và đặt câu hỏi: - Tôi cảm thấy mình mất kiểm soát cuộc đời mình, và tôi sợ một kiểu apoptose... - Một kiểu apoptose? - Đúng vậy, là chuyện tế bào tự chết chương trình khi tự thấy mình vô dụng hay biến chất, mất kiểm soát, teo đét... - Tinh thần anh thấy mình teo đét lại vì vô dụng sao? - Đúng là tôi sợ như vậy đấy. Tôi phải nhanh chóng chộp lại bánh lái cuộc đời mình thôi. - Tôi hiểu. Quan trọng lắm! Cứ như thế, người ấy sẽ từ từ giải thích những suy nghĩ của chính mình mà không cần bạn phải can thiệp nhiều lắm. Dĩ nhiên, bạn ngồi đó đặt câu hỏi chẳng phải vì cá nhân bạn tò mò về đời tư người ta, nhất là khi bạn lại là nhà trị liệu! Chủ đề có thể hấp dẫn đấy, nhưng bạn nhận tiền của người ta để hỗ trợ cơ mà, đâu phải để thoả mãn tính tò mò của mình. Có tò mò gì thêm mà không hữu ích cho trị liệu, bạn có thể hỏi sau, khi nào mà vai trò của bạn không còn là nhà trị liệu ấy. Việc nói lại, lặp lại lời đối phương giúp bạn nhấn mạnh và khẳng định những gì người ấy nói ra. Do đó, bạn cần tránh lặp lại những từ, những đoạn nói về vấn đề. Hay ít nhất, nếu cần thiết phải nói thì nên dùng từ khác đi, nên chỉnh tí xíu, đây lại là phương pháp Tái định khung. - Tôi sẽ chẳng bao giờ làm được chuyện đó! - Rõ ràng là trong tình trạng này, chị chẳng bao giờ làm được chuyện đó! (thâm ý: Tình trạng của bạn bị tắc nghẽn, nhưng như vậy cũng không phải là đường cùng, nếu thay đổi tình trạng này, bạn có thể có cơ hội). Ví dụ khác: - Tôi nghĩ chuyện này không đời nào thành công! - Đúng vậy, khi anh tin là chuyện này không đời nào thành công ... (thâm ý: Nếu anh tin là không thể thì chuyện sẽ là không thể thôi. Nhưng có thể có những người không nghĩ như anh, và có thể họ thành công không biết chừng!) Hay: - Tôi nghĩ chuyện này không đời nào thành công! - Đúng vậy, hiện nay thì chuyện này không thành công được. (thâm ý: Trong tình trạng hiện tại thì quá khó, nhưng nếu đợi một tí thì có chuyện gì mà không thay đổi đâu, nên chúng ta sẽ tính xem sự tình tiến triển ra sao và mai này cần làm gì). Hay: - Không thể nào! Không thể có chuyện ấy được! - Đúng là có vẻ như chuyện ấy khó có thể xảy ra được. (thâm ý: nhấn mạnh sự tình chỉ là « có vẻ », nhìn từ bên ngoài vào, theo một đánh giá của ai đó thôi, và biến nhẹ « không thể » thành (khó) « có thể »). Trước khi bước vào những kỹ thuật kể chuyện rắc rối, chỉ cần chúng ta thành thạo những cách nói chuyện đầy tự nhiên hằng ngày như trên thì công lực chắc chắn tăng đáng kể rồi, bạn đồng ý không?





82 views0 comments

Recent Posts

See All