top of page

Một cuộc trò chuyện nửa đêm

- Alô

- Alô, Yên đây

- Sao khuya thế bạn? Có chuyện gì?

- Vì tình bạn của chúng ta, tôi tha thiết nhờ bạn một việc.

- Chuyện gì nghiêm trọng thế, nói đi xem nào?

- Tôi gọi vì trong số bạn bè mình, chỉ có bạn là thức khuya nhất mà không phải đang trực đêm trong một bệnh viện nào đó. Bạn có thể nào, trong 30 phút sắp tới đây, hoàn toàn chỉ nghe tôi nói thôi? Cho tôi nói hết, rồi ta hãy trò chuyện, được không?

- Được

- Vậy tôi bắt đầu nhé.

Đêm nay tôi nhất định phải làm cho xong một việc, đó là hoàn thành một bài báo 3000 chữ, nói về những suy nghĩ của mình về những gì chúng ta đang trải qua, về đại dịch này, về những ngày tháng này. Tôi nhận lời đề nghị này vào tuần trước, và nó quất vào tôi như một cú tát. Từ ba tháng trời nay, tôi có gì khác trong lòng ngoài những gì mà lời đề nghị này gợi nên đâu? Ba tháng nay, hàng tá khóa học, những phim tài liệu nối tiếp nhau, biết bao bài báo, sách cả núi. Tôi đọc sách trong ba tháng mà nhiều hơn cả số sách đọc được trong ba năm trước đó. Đến nỗi có đêm tôi mơ thấy mình miệt mài ăn sách, như ăn thứ bánh mì Doremon giúp trí nhớ đấy, bạn nhớ không. Đó là một trong những kiểu ác mộng của tôi, bên cạnh những giấc mơ zombies, chiến tranh, phải đi học trở lại, đi thi mà thấy mình không có chút khả năng nào trả lời câu hỏi… Đó là vào những đêm ngủ được, bên cạnh cơ man là đêm mất ngủ. Bạn cũng thế mà, phải không?

Với cuồn cuộn đầu vào như thế, vẫn chẳng ra được điều gì cả. Tôi không kết luận được về tình hình. Tôi không rõ mình nên làm gì. Hầu như tôi tê liệt. Người ngoài thì không thấy rõ đâu, vẫn thấy tôi chăm chỉ làm việc nhà, work from home xuất hiện đều vào các cuộc meeting, viết Fb. Nhưng, giữa chúng ta với nhau, ta biết rõ có những ngày tháng mà ta chỉ giả vờ sống, giả vờ làm việc thôi. Tay chân thì bận rộn, lòng thì biết rõ rằng đây nào có phải những điều cần làm đâu.

Vì vậy, thay vì từ chối không viết, tôi đã nhận lời. Vì mình, vì người đã đặt ra câu hỏi, vì tất cả những ai đang trải qua cùng những ngày tháng này, ta phải tìm một cách nào đó mà tiến lên thôi. Phải đi ra khỏi làn sương mờ mịt này và vạch được một lối đi.

Tuần qua đã là một tuần như thế nào đối với tôi, bạn có hình dung được không?

---

Tôi sẽ nói rất nhanh, bạn cứ nghe tôi kể nhé. Mọi chi tiết sẽ được cung cấp sau, vì chúng ta không thể để mình đi lạc trong những chi tiết bé mọn được. Giữ vững tổng thể mà đi, không để lạc lối. Nắm tay tôi nào.


Chúng ta vào rừng để thăm một cái cây. Cái cây sự sống. Trên thân của nó khắc nổi một câu sau đây, của nhà tâm lý học Thụy Sĩ Carl Jung:

“Không cây nào có thể vươn cành nhánh của nó đến thiên đường nếu rễ của nó không cắm sâu tận địa ngục”.

Chúng ta đã rơi xuống khá sâu rồi, nhưng có thể chưa nhận thức hết đâu. Nào, cùng ngồi lại bên tôi, ta cùng nhìn lại cuộc đời mà mình đang sống.

---

Sau biết bao nhiêu quay cuồng của những ngày tháng vừa qua, tôi dừng lại, và tự hỏi: mình tưởng là mình ổn sao? Mình tưởng là mình làm chủ được tình hình sao? Thế thì cảm nhận như sống trong màn sương này là như thế nào?

Dừng lại.

Tôi đang không thấy điều gì?

What am I not seeing? (1)


Nhìn mọi thứ một cách tò mò thử xem nào. Tôi có nhìn rõ hiện thực quanh mình không?

Có nhiều điều tôi không rõ. Tôi biết là trong thông tin mình nhận được có rất nhiều thứ không đáng tin cậy. Tin giả ở khắp nơi. Tôi không biết trả lời sao với những câu hỏi lắt léo về các loại vaccin. Một phần của tôi cố gắng biện luận khoa học và lật mặt những tin đồn quá nhảm nhí. Nhưng một phần khác trong tôi bị ấn tượng sâu sắc bởi những bộ phim tài liệu như Sicko (2), Sad people factory (3), của những thông tin kiểu như cách công ty Roche tung ra những loại thuốc trầm cảm đầu tiên(4), v.v. Tôi nghi ngờ những bài báo khoa học mà mình đọc. Bao nhiêu phần trăm trong số những bài báo đó là có “can thiệp thẩm mỹ” bởi những bàn tay của các công ty Dược khổng lồ nhất định bán cho được sản phẩm? Đã từng có những thông tin dạng này mà xưa kia tôi từng tin cậy, đem đi giảng dạy, áp dụng cho những bệnh nhân – thân chủ của mình, để rồi sau đó được biết ra là những “nhan sắc đã can thiệp dao kéo”. Với sức lực nhỏ nhoi của thực hành cá nhân, tôi nhìn ra được điều họ nói là sai so với thực tế, trước khi tiếp nhận được những bằng chứng mạnh mẽ. Sai lầm đó có hại cho thân chủ, cho bệnh nhân của tôi.


Niềm tin ở khoa học trong tôi chiến đấu với sự nghi ngờ đối với những luồng thông tin khoa học, đối với những con người khoác áo khoa học đã bị mua chuộc. Hầu như tôi không còn dám nói chắc nguồn thông tin nào là chắc chắn đáng tin cậy nữa, nói gì đến khẳng định thật, giả. Tôi là ai để có thể biết con số báo cáo nào là đúng, là sai, khi trong tay không có một phòng thí nghiệm nào, không nắm một cuộc nghiên cứu nào về vaccin? Khi không có bằng chứng xác quyết tự mình kiểm chứng được, ta nên chọn lập trường thế nào: nên nghi, hay nên tin? Ta có thể chọn giữa “tin trước, cho đến khi có luận chứng để nghi” hay “nghi trước, cho đến khi có luận chứng để tin”. Là một người Việt Nam và từng mang tổn thương vì bị “xí gạt”, lừa dối một số lần trong quá khứ, tôi thuộc trường phái thứ hai. Ngập giữa thông tin rối beng, không đánh giá rạch ròi được, tôi bèn… chuyển sang đánh giá những thứ dễ hơn, ví dụ đánh giá những người xung quanh, những dòng status mình đọc được trên Fb. Những người cả tin, và những người ngập ngụa trong thuyết âm mưu đều bị tôi “đánh giá nhân cách”. Đánh giá như vậy, tôi dựng một bức tường ngăn cách hai bên, giữa họ - những con người bị thiên lệch và tôi – người có thể nhìn được hai chiều. Sâu xa trong lòng, tôi tự cho mình là phức tạp hơn, trưởng thành hơn, thận trọng hơn.

Điều tôi đã không nhìn thấy được, đó là cả ba bên – kẻ tin/người ngờ/nhân vật bị giằng xé - đều giống nhau ở một điểm: không ai thực sự biết được sự thật là gì. Cùng ở trong cùng một màn sương. Và trong khi hai nhóm kia hành động nhất quán (ví dụ: kẻ thì sốt sồn sột phải có ngay vaccin xịn, tốt bằng mọi giá, người lại tránh tiêm vaccin bằng mọi giá) thì tôi bị tê liệt, không thể hành động.

Cho câu hỏi khởi đầu “What am I not seeing?”, tôi đã nhìn thấy sự tê liệt vì phân tích của chính mình, sự đánh giá chính mình và người khác thiếu cơ sở, và rằng ai cũng đang lúng túng trong làn sương mù cả.

---

Từ nãy đến giờ, những phân tích trên được đưa ra bằng giọng lạnh lùng, vì tôi nghĩ cần bình tĩnh tỉnh táo khi trò chuyện. Nhưng nếu cho phép tôi cảm thấy một chút, thì… Cảm giác bị xâu xé mâu thuẫn nội tại này ra sao? Nó phá hủy lòng tự tin của tôi. Khi được hỏi ý kiến như một nhà khoa học, khi người ta gọi tôi là bác sĩ, khi bạn bè nhắn hỏi tôi về ý kiến y khoa, các ngón tay tôi ngại ngần trên bàn phím. Tôi viết điều gì cũng biết là mình không chắc, nhưng lại phải có câu trả lời. Tôi sợ làm đối phương thất vọng. Sau đó tôi đâm ra thất vọng về chính mình. Rồi thì, các câu trả lời của tôi lại thay đổi. Trong số những người đã lỡ trao đổi với tôi những tuần những tháng vừa qua, tôi đã làm hại những ai?

Đó là sự lo âu. Nỗi sợ. Sự tự ti. Và cả sự tức giận. Vì sao mình lại ở trong hoàn cảnh như thế này? Vì sao mình đã đi đến đây trong sự nghiệp khoa học, mà lại vẫn không đủ khả năng để đưa ra tiếng nói rõ ràng trong một hoàn cảnh rất cần nhận định khoa học để ra quyết định? Ai là người có thể nhìn xuyên làn sương mù cố ý kia để tìm được dữ liệu đáng tin cậy và có giá trị? Cảm nhận bất lực.

Dù không thực sự chọn mà “được/bị” dẫn dắt vào con đường học Y khoa, tôi vẫn còn là được trang bị khá tốt so với dân số chung cho hoàn cảnh đại dịch hiện tại. Thế còn chị bán tạp hóa, anh họa sĩ, chị nhà văn… họ sẽ phải vạch lối tìm đường giữa mê cung thông tin này như thế nào? Mà những gì xảy ra quanh chúng ta bây giờ, có thể nói là không một nhà khoa học đơn lẻ nào có thể tóm tắt rõ ràng và đưa ra một nhận định chắc chắn. Tự mong mình có khả năng đó chính là một cái bẫy dễ tự tạo thêm giận dữ và thất vọng.

Trong mớ bòng bong lẩn quẩn đó, ta vẫn phải ra quyết định hằng ngày: tin nào là tin giả, tin nào là tin thật, tiêm vaccin gì đây và vào lúc nào, chuẩn bị cho tương lai sống chung với virus sẽ trông ra sao…. Đọc thêm sách báo à? Hỏi ai đó ư? Không biết làm thế nào, chúng ta lại xoay ra bắt cái đầu tội nghiệp của mình phải ra được câu trả lời. Thất vọng lại chồng chất thêm vì câu trả lời không đến.

Chúng ta đều cảm thấy mình bất lực, sợ những rủi ro, thấy mình nhỏ nhoi, nhiều điều muốn mà không được làm, mong mà không có, không bảo vệ được hữu hiệu những người mình yêu thương, đứt ruột nhìn công cuộc kinh doanh của mình sa lầy, tiền bạc chảy tuột khỏi kẽ tay không giữ lại được, v.v.

Khối cảm xúc dâng trào. Mất ngủ. Ăn không thấy ngon. Thở cũng nặng nề hơn. Có lúc tôi còn từ chối tin là chúng là những cảm xúc của chính mình. “Ồ, mình chẳng sao đâu, mình mạnh mẽ mà. Đây là cảm xúc của mọi người trong xã hội đang dâng trào khắp chốn, ta chỉ nhạy cảm quá nên bị ảnh hưởng của bầu đau khổ chung đấy thôi”. Tự an ủi như thế có thể giúp ta bảo vệ cái tôi đỡ bị tổn thương đôi chút, nhưng nếu nhìn cho thật sâu…

Họ cũng như tôi, tôi cũng như họ. Trong lúc này đây, chúng ta có thể “suy bụng ta ra bụng người” một cách dễ dàng mà hầu như không sợ bị sai. Hình dung một chút thì ta sẽ hiểu được rằng gia đình người hàng xóm vừa “chuyển F0” đang ở trong tâm trạng thế nào. Rằng đứa bé vạ vật ngủ bên cha trên lề đường trên đường trở về quê sẽ lạnh thế nào dưới cơn mưa đó. Rằng cô bạn có người bố mất trong bệnh viện đã 3 tuần mà gia đình không được tiễn đưa, còn thậm chí chưa nhận được tro cốt… cô ấy đang có cảm xúc gì? Lòng chúng ta mở ra. Trước đó tôi từng rất sợ, sợ rằng chỉ cần mở lòng ra thì mình sẽ chịu không nổi. Nhưng cảm giác lúc này là… như được mở một khối áp xe lâu ngày và đã được rửa… cồn bốc hơi…cảm giác hơi man mát… đau vẫn còn đau… nhưng một sức mạnh bí ẩn nào đó trong tâm hồn chúng ta giúp ta chịu được. Cơn đau này ở đó đã lâu rồi. Đại dịch này khiến mọi nỗi đau gào rú lên ở cường độ cao hơn, chỉ thế thôi. Sau đại dịch, chúng ta trở lại đối mặt với cũng chính những ngõ cụt trước kia, chỉ khác cái là… cả xã hội cùng nghèo đi đáng kể.

Cho đến cơn khủng hoảng tiếp theo.

Tôi từng run rẩy như thế này vào cuối những ngày làm việc. Hai vai nặng trĩu vì khối khổ đau mà người thân chủ vừa chuyển qua vai mình, tôi tiễn người ấy ra về rồi đi rửa mặt. Nhìn khuôn mặt hốc hác của chính mình trong gương, làn da xanh lè, mắt hõm sâu, tôi rùng mình. Người đau khổ tháng sau nhiều hơn tháng trước, năm sau nhiều hơn năm trước. Đường phố năm nay đông hơn năm ngoái. Thời gian tôi kẹt xe trên đường đến chỗ làm mỗi ngày mỗi dài mãi ra. Năm nay tôi ho nhiều hơn năm xưa, những căn bệnh tai mũi họng xưa vốn đã dai dẳng giờ lại thêm nặng nề. Thỉnh thoảng tôi cũng gục xuống và rên lên rằng “Chúng ta không thể tiếp tục như vậy nữa”, nhưng rồi cơn đói ập tới, cơn buồn ngủ ập tới. Tôi vội ăn vội ngủ để sáng hôm sau còn kịp mà dậy đi làm…

Cho đến tận khi COVID-19 giam chân tôi lại, dí tôi ngồi một chỗ và bắt tôi nghĩ.

Chúng ta có thể tiếp tục như thế lâu dài được sao?

---

Rồi đỉnh dịch sẽ qua đi và tôi sẽ cùng mọi người hồi hộp đón xem từng con số giảm dần, hằng ngày, trên trang Worldometers. Và trước khi đến được trang số liệu COVID, tôi sẽ phải lướt qua trang chủ của nó với “dân số hôm nay”, với “net population growth today” nhẩy lên liên tục real-time. Như tiếng đập hồi hộp của trái tim tôi.

Tôi biết mình có thể tạm quên đi vào lúc này lúc khác rằng loài người chúng ta đang từ từ đi đến ngày càng gần một kết cục không đẹp. Tạm quên đi một lúc. Nhưng những gì đã thấy làm sao có thể được “unseen”! Những gì đã biết sao có thể trở thành không biết nữa!

Và, cơn lo âu tiềm ẩn trong lòng này có thể được xử lý bằng cách nào. Có những người không chịu nổi phải nhận những toa thuốc của bác sĩ tâm thần, hoặc đến tìm nhà tâm lý để trò chuyện. Là nhà tâm lý, tôi không tin có một nhà tâm lý nào khác có thể gỡ giúp tôi mớ bòng bong những câu hỏi này. Trừ khi…

Trừ khi chúng ta tin là đã hết cách. Loài người chúng ta thua rồi. Chúng ta chỉ gặp nhau để bàn về “Làm thế nào để trượt dần đến vực thẳm một cách bình tĩnh và hạnh phúc nhất có thể”.

---

Ngày ngày tôi vẫn phải ngủ để hôm sau còn có thể tiếp tục làm việc trong bối cảnh khó hơn lúc bình thường nhiều lần. Tôi vẫn ngủ và vẫn mơ.

Với những sự thực mà tôi vừa “khui” ra không nương tay như vừa nêu ở trên, những sự thực mà tâm trí sâu kín của tôi nhận thức rõ, đáng ra đêm đêm tôi không thể có gì khác ngoài ác mộng. Nhưng không.

Thực tế tôi vẫn có những đêm ngủ được. Vẫn có những giấc mơ đẹp. Thế thì vô thức của tôi nó làm sao vậy? Có những gì đang xảy ra ở trong đó? Nó có hoàn toàn tuyệt vọng như cái tôi ồn ào của tôi vừa than thở hay không?

Còn điều gì nữa mà tôi chưa thấy?

Nếu chúng ta thực sự Mở trí để nhìn, chúng ta sẽ không chỉ nhìn thấy thật rõ đống rác, mà ta sẽ nhìn thấy cả bông hoa đang mọc bên trên đống rác. Chúng ta thấy chiều buông và trăng lên, thì cũng phải thấy cả lúc đêm tàn và mặt trời lại mọc. Và nãy giờ nếu như tôi sa đà vào đào xới mô tả thực tại đen quánh – thì có lẽ chỉ do bị thúc đẩy bởi nỗi lo âu là xưa nay chúng ta không đủ thẳng thắn để nhìn thấu hết mặt tối của cuộc đời. Để bù trừ cho lúc xưa hèn nhát nhắm mắt không dám nhìn, vô cảm trái tim để bớt phải cảm nhận… thì khi ta mở ra, những gì bị dồn nén trào lên quá mức.

Sự thực là…

dám mở mắt để thấy rõ hết những điều xấu xí, dám mở trái tim để nỗi đau khổ của chính mình và người xung quanh ập đến – dám cảm nhận sâu sắc

… chỉ là một mặt của vấn đề.

Tôi còn thiếu gì? What am I not seeing now? What am I not feeling now?


Có một phần khác trong tôi.

Có một phần trong tôi không hoàn toàn tuyệt vọng, những ngày qua, mà được an ủi thậm chí cảm nhận ấm áp hơn hẳn những lúc thường. Có một phần trong tôi đã rưng rưng cảm động khi đọc những dòng chữ của quyển Humankind (5), lật ngược hoàn toàn những thành kiến đáng buồn về tâm lý đám đông (vốn nổi lên và gây ấn tượng sâu sắc trong lòng người từ sau tác phẩm cùng tên của Gustav Lebon (6) được phổ biến rộng rãi). Có một phần trong tôi đã từng reo vui khi viết về bậc vMeme Vàng và Xanh ngọc của Mô hình Xoắn động (7), rộn ràng với những khả năng tương lai mở ra cho loài người được mô tả với Thuyết chữ U (8). Một phần trong tôi giữ chắc những ý hết sức sáng tươi từ những trường phái tâm linh mà tôi từng được may mắn tiếp cận, ví dụ như “Phật ở trong tâm chúng ta”, “Chúa ở trong lòng các con”, “CORE GEM luôn ở trung tâm tia sáng toàn thức của mỗi người chờ được chúng ta liên lạc và kích hoạt” (9), v.v. Bất kể loài người đang vướng trong ma trận quá khứ hùng mạnh ra sao, quán tính của những thói quen cũ có mạnh đến thế nào thì sự thật luôn là vạn vật đều đang chuyển dịch. Không bao giờ ngày hôm nay lặp lại hoàn toàn giống như ngày hôm qua. Chứng tỏ là chúng ta luôn luôn dịch chuyển. Vận vật đều thay đổi. Thế giới không thể như thế này mãi. Nó sẽ đổi thay. Nó đang đổi thay.


Ừ thì tôi đang bị chia cắt. Tôi và người xung quanh không thực sự gần nhau. Chúng ta chia phe “tôi, của tôi, gia đình tôi”, còn lại là “chúng nó”. Chúng ta quẩn quanh trong những khối bê tông, đi đi về về lầm lũi trong bụi thô bụi mịn. Tôi không dám đi chân trần trên cỏ đã bao nhiêu năm rồi, vì sợ đạp phải những mũi kim tiêm? “Chị ơi, hôm nọ em chợt nhận ra cả năm nay mình dùng màu nền powerpoint toàn là màu xanh lá cây. Em thiếu thiên nhiên đến gần chết rồi chị ạ!” Không phải chỉ có tôi mới quay quắt thế này. Những cơn nắng mùa hè rực như lửa quất vào mặt chúng ta như lời mắng mỏ, như nhát roi trừng phạt. Khó chịu, thất vọng, chán chường, lo âu… ta nhét nhét vào sâu trong bóng tối tâm hồn để còn có thể ngủ, để còn có thể trưng ra bộ mặt tươi cười chuyên nghiệp mà xã hội đòi hỏi. Những viên thuốc trầm cảm, lo âu được nhiều người tìm uống trong lén lút. Đi nhanh qua không nhìn người hành khất. Gạt đi bài báo thảm thê “cả ngàn trẻ mồ côi vì COVID” vì không dám đọc… Từ bao lâu rồi ta cúi đầu sống đời nhỏ bé? Đã lâu rồi ta không thăm cái tôi ấy – cái tôi mắt sáng long lanh sau khi nghe một bài giảng hay – cái tôi ôm trong tim đầy những ước mơ trong trẻo về những đổi thay có thể, và đôi chân sẵn sàng xẹt đi với tốc độ cả trăm cây số giờ cho những “điều cần làm vì nó có ý nghĩa, thế thôi”. Từ bao giờ ta đóng lại, co cụm, nghi ngờ tất cả và không tin cả chính bản thân mình? Ngày mười lăm tuổi, rồi ba mươi tuổi, và bây giờ… dường như ta không khỏe lên, chỉ ngày càng ốm mòn đi. Trái đất ngày càng hom hem ốm yếu.

Nếu để ba quả núi chia cắt hiện tại đè mình chết bẹp thì chúng ta sẽ không còn sống để mà thay đổi, để thấy loài người thay đổi.

Nếu ta sống sót qua được thảm cảnh núi đè mà đứng lên thì từ khóa cho việc duy nhất cần làm đã hé lộ.

Đó là: Kết nối.

Đã mở tung tất cả mà nhìn đến tận cùng hiện thực và cảm nhận đến mức này, còn chần chờ gì mà không thả cho cách sống cũ trôi đi? Không tiễn.

Dành chỗ cho một tương lai không lặp lại quá khứ.

Mở những cái đầu và những trái tim đang đóng. Vá những vết rách. Băng những vết thương. Nối lại những chia cắt.

---

Loài người ấy mà, bạn biết không, hùng mạnh vô cùng. Khi loài Sapiens này đã nảy ra ý muốn làm một việc gì rồi thì… Hãy xem chúng ta đã biến đổi bề mặt của hành tinh này như thế nào, đã sống sót qua những hoàn cảnh ngặt nghèo ra sao, đã liên tiếp tự khiến chính mình phải ngạc nhiên bằng cách liên tục biến những phép màu trong tâm trí chính ta trước kia thành hiện thực đến mức độ mà dường như ngày nay đó trở thành lẽ thường.

Bây giờ, nếu loài Sapiens ấy ngồi nghỉ một lúc, tạm ngưng không quậy phá nữa, tự nhủ “Ta đã tạo ra cái gì thế này? Thôi đủ rồi, nhé. Muốn xé muốn cắt muốn chia rẽ muốn đốt muốn quăng bom gì gì thì cũng đã làm quá tốt rồi, chứng tỏ mình thế đủ rồi. Giờ rách tung cả, thương tích đầy, đau quá, nóng, đói… LÀM THẾ NÀO ĐỂ LÀM KHÁC ĐI? Làm cách nào để mở, vá, băng bó, kết nối?

Cái loài Sapiens này, bạn nghĩ lần này nó có làm được không? Nó có unlearn được và khác với chính nó trong quá khứ hay không ?


---

Bạn tôi, cảm ơn đã nghe tôi thao thao bày tỏ một mạch cho đến bây giờ.

COVID-19 đã bắt chúng ta dừng lại một chút rồi đó. Thế còn việc tạm ngưng không quậy phá nữa và từ nay trở đi sẽ thử chứng tỏ sự khôn ngoan tài khéo của loài người theo một hướng khác hẳn? Ta có quyết định chuyển theo hướng đó chăng?

Ít nhất trong lòng một Sapiens là tôi đây, và Sapiens tiếp theo là bạn, đang lấp lánh hình ảnh mới ấy trong lòng vào ngay lúc này. Hạt giống vừa được gieo đến bao giờ thì sẽ nảy mầm, đến khi nào thì sẽ trổ lá đơm hoa… ta cứ sống rồi mà xem!

20/09/2021 | Vũ Phi Yên.





(1) Câu hỏi giúp khai mở tâm trí, thường được dùng để khởi đầu hành trình chuyển hóa theo Thuyết chữ U (khởi xướng bởi Otto Scharmer và cộng sự).

(2) Sicko, phim tài liệu năm 2007 của Michael Moore, được đề cử một giải Oscar, có nội dung vạch trần những tiêu cực trong hệ thống y tế của Hoa Kỳ.

(3) Sad people factory, phim tài liệu năm 2015 của Michèle Dominici.

(4) Thông tin được nêu trong Empire of Pain - The Secret History of the Sackler Dynasty, tác giả Patrick Radden Keefe (2021).

(5) Humankind: A Hopeful History, tác giả Rutger Bregma (2020). Nhân loại, một lịch sử trần đầy hy vọng, bản dịch của Nguyễn Xuân Hồng, Nhà Xuất Bản Mỹ Thuật (2021).


(6) Tâm lý học đám đông (Psychologie des Foules - Comment manipuler les autres et influencer leurs décisions), tác giả Gustave Lebon (2021, in lại từ nguyên bản năm 1895).

(7) Mô hình Xoắn động, tác giả Vũ Phi Yên, NXB Trẻ (2019).

(8) Tinh Hoa Của Thuyết U (The Essentials Of Theory U), tác giả Otto Scharmer, bản dịch của Viện Quản lý PACE, NXB Tổng hợp (2020).

(9) Những người tạo ta hiện thực, tác giả Olivier Lockert, bản dịch của NXB Thanh niên (2015).

74 views0 comments

Recent Posts

See All
bottom of page